جرب و شكستگى اعضا و سعفه و شقاق و نار فارسى و تحليل صلابات و قروح خبيثه و ساعيه و مانع انتشار آن و التيام جراحات عميقه . * الزينه * ضماد آن با آب دفلى و تخم خربزه جهت برص و با زفت جهت بزرگ نمودن عضو و طلا و غسول بدان منقى بشره و جهت سرخ نمودن آن قوىتر از ساير ادويه و خوردن سويق آن باعث رفع لاغرى بدن و شستن عضو با آب طبيخ آن و يا نطول بدان جهت شقاق عارض از سرما و حكه و بثور لبنيه و شهديه . * السموم * ضماد آن با سركه و افسنتين جهت لسع عقرب و با شراب جهت لسع افعى و سگ ديوانه گزيده و انسان سگ ديوانه گزيده و انسان صايم . المضار : اكثار آن مولد خلط فاسد و مدر خون و مورث اسهال دموى ، مصلح آن گلاب و گل ارمنى و اصلاح آن مانند اصلاح ترمس است و سفيد آن را غايله كمتر از سرخ آن و طبخ آن دو مرتبه موجب بطلان قوّت جاليه آنست و باقى ماندن ارضيت آن و غذا اندك از آن حاصل مىگردد . مقدار شربت آن : تا سه درهم . كرش به فتح كاف و كسر را و شين معجمه و به كسر كاف و به سكون را نيز آمده لغت عربى است و به يونانى سمنطونس و به سريانى اسطمكا و به رومى كليا و به فارسى شكنبه و به هندى اوجهرى نامند . ماهيت آن : عضوى از اعضاى معروفه مركبه بدن حيوان و به منزله معده است در بدن انسان و شامل شكنبه و روده‌هاى حيوان است و از حيوانات تا كوچك تازه تولد يافته و علف و حبوب و غيره نخورده‌اند كه برآورند انفحه نامند و بعد از آن شكنبه و بهترين آن از براى اتخاذ ادويه خصوصاً اسفيدباجات شكنبه گوسفند و بز جوان فربه است . طبيعت آن : جمعى گرم و تر و بعضى سرد و خشك دانسته‌اند . افعال و خواص آن : كثير الغذا و دير هضم . المضار : مولد خلط غليظ و مورث بلادت و سكته و صرع و تاريكى چشم ، مصلح آن مهرّا پختن و با ادويه حاره خوشبو و سركه خوردن است . كرفس به فتح كاف و را و سكون فا و سين مهمله معرب از كرفش به شين فارسى است و گفته‌اند معرب از كرسب فارسى است و به يونانى اوداساليون و به سريانى كرفشا و به رومى باطراخيون و به هندى اجمود و به فرنگى سلرى و به لاطينى سلدهرى نامند . ماهيت آن : نباتى است و آن را اقسام بسيار است و به حسب اماكن مختلف و هريك را نامى خاص از بستانى و جبلى و صخرى و نبطى و مايى و از مطلق آن مراد بستانى است و برگ آن مايل به تدوير و شاخهاى آن باريك و بلندى نبات آن تا به يك ذرع و تخم آن ريزه‌تر از ساير اقسام و تيره رنگ و تند طعم و با عطريت در مقدار قريب با انيسون و مدور غير املس و بيخ آن بزرگ و سياه رنگ با ريشه‌هاى باريك و قوىتر از ساير اجزاى آن و بعد از آن تخم آن و قوّت آن تا دو سال باقى مىماند و بيخ آن تا سه سال . طبيعت آن : در اول دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : مفتح و محلل . * اعضاء الرأس و الصدر و الغذاء و النفض و غيرها * ضماد آن با آرد جو محلل ورم چشم و آشاميدن آن جهت ربو و ضيق النفس و درد پهلو و فواق و برودت احشا و رفع قى و سحج و مغص و حدت ادويه و محرك اشتهاى طعام و باه و محلل رياح و نفخ و معين بر عمل ادويه مسهله و تفتيح سده كبد و طحال و ادرار بول و حيض و اخراج جنين و تنقيه گرده و مثانه و گداختن سنگ مثانه و رفع حصبه و لرز حمى بلغمى و وجع ورك و عرق النساء و نقرس و اوجاع ظهر و اكثر امراض بارده بلغميه مفيد . * السموم * آشاميدن آب آن كه با آب انار و شكر جوشانيده باشند جهت سموم مشروبه و آشاميدن طبيخ برگ و بيخ آن جهت ادويه قتاله و نهش هوام و مرداسنگ و طبيخ كرفس با عدس و قى نمودن بعد شرب منقى آن . * الخواص * خوردن كرفس قبل از گزيدن عقرب و هوام و همچنين بعد از آن باعث سرعت تاثير سم است در بدن و تدبيرى ندارد . * الاورام و البثور و الجرب و الحكه و غيرها * ضماد آن به تنهايى و يا با عسل محلل اورام و طلاى آن تا يك هفته با روغن گل و سركه جهت جرب و به دستور با كبريت و بوره سرخ و با نوشادر جهت ثآليل و رفع آثار مفيد . المضار : مبخر و محرك صرع محرورين و باعث صرع و خفت عقل و مضر حوامل و مرضعه به جهت آنكه محرك باه ايشان است و تازه آن نفاخ ، مصلح آن انيسون . مقدار شربت : از عصاره آن تا پانزده درم و از جرم آن تا سه درم و از بيخ آن در مطبوخات پنج درم و بزر كرفس بستانى : طبيعت آن : در آخر دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : در تفتيح قوىتر از ساير اجزاى آن و هاضم غذا و جاذب فضول از معده و رحم و جهت استسقا و تسكين اوجاع و در ساير منافع مانند بيخ آن . مضر ريه ، مصلح آن حماما و گويند تخم كاسنى و مورث سحج ، مصلح آن كثيرا . مقدار شربت آن : يك درم .